In januari kwamen de resultaten van het Nationale Social Media Onderzoek 2026 (Van der Veer, 2026) uit. Dit onderzoek wordt sinds 2010 jaarlijks door Newcom uitgevoerd. De resultaten zijn representatief voor de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder, en inhoudelijk interessant en momenteel zeer relevant. In dit blog bespreek ik deze uitkomsten in relatie tot onderzoek naar eenzaamheid. Maar ik leg eerst wat uit over de methodologische opzet van dit onderzoek.
Methodologie
Het onderzoek van Newcom is een trendonderzoek. Dat is een vorm van monitoronderzoek waarbij jaarlijks dezelfde vragen worden gesteld om een trend te kunnen onderzoeken: in dit geval de trend van het gebruik van social media. Newcom doet dit onderzoek al vanaf 2010, vijftien jaar lang dus. De vragenlijst wordt online uitgezet onder een representatief deel van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder. Deze personen zijn lid van een groot panel dat regelmatig aan onderzoek deelneemt. Om de uitkomsten te kunnen generaliseren naar de populatie wordt gebruik gemaakt van weging. In totaal hebben in 2025 6.685 mensen aan dit online onderzoek deelgenomen.
Groei social mediagebruik
Het zal niemand verbazen dat socialmediagebruik in de afgelopen jaren enorm is toegenomen, zeg maar bijna onbeheersbaar. Newcom laat dat op drie vlakken zien:
- Het aantal Nederlanders dat social media gebruikt is gestegen van 12,3 naar 14,6 miljoen in tien jaar tijd.
- Het aantal platforms dat Nederlanders gebruikt, is gestegen van gemiddeld 3,3 naar 4,5.
- Het dagelijks gebruik en het aantal uren dat Nederlanders social media gebruiken is gestegen.
Newcom presenteert ook een ‘big5’ in platforms: WhatsApp, Facebook, Youtube, Instagram en LinkedIn. Vier van deze vijf platforms laten gestage groei zien, met WhatsApp als koploper (vooral bij dagelijks gebruik), maar ook ‘kleinere’ platforms zoals TikTok, Signal en Polarsteps groeien.
Zorgen
Er zijn echter ook zorgen. Het onderzoek van Newcom toont aan dat intensief socialmediagebruik samenhangt met een lager fysiek en mentaal welzijn en een grotere zorgvraag, zeker bij jongere gebruikers. Daarom hebben ze de vraag gesteld of men een verbod op social media onder kinderen beneden de 16 jaar ondersteunen. Dit verbod wordt in (grote) meerderheid ondersteunt van een ruime meerderheid van de jongeren (55 tot 60%) tot twee derde meerderheid bij de oudere generatie (63 tot 67%). Ook zie je dat deze steun ten opzichte van vorig jaar is gegroeid, waarbij het opvallend is dat de generatie Z vorig jaar nog in minderheid (44%) voorstander was van het verbod en dat dit draagvlak in een jaar is gegroeid tot 55%.
Een van de zorgelijke ontwikkelingen is een toegenomen ervaren eenzaamheid onder jongeren bij intensief scrollen op social media. Daar is de afgelopen jaren veel onderzoek naar gedaan. Uit een meta-analyse naar samenhang tussen socialmediagedrag en eenzaamheid (Zhang et al., 2022) bleek al eerder dat er een klein positief verband is tussen het gebruik en gevoelens van eenzaamheid. Uit het onderzoek van Zhang komt naar voren dat het wel een specifieke vorm van interactie betreft: voornamelijk passief (dat is onder andere het ‘scrollen’) en extreem gebruik (intensief en langdurig). Het actief participeren op social media (berichten uitwisselen, posten, etcetera) liet deze verbanden niet zien. Een mogelijke verklaring zou kunnen zijn dat je als passief gebruiker ziet hoe de levens van anderen eruit zien, zaken die je zelf niet hebt. Het kan frustreren dat anderen iets hebben dat jij mist; dat heet relatieve deprivatie (Yan, et al., 2025). Bij actieve betrokkenheid creëer je zelf, heb je contact met anderen, ben je onderdeel van de sociale interactie.
Overigens bleek uit het onderzoek van Zhang dat het probleem van eenzaamheid niet specifiek is voor één bepaalde groep, dus geen specifieke leeftijd, gender of cultuur: het is een algemeen geconstateerd verband.
Omgaan met sociaal media in het hoger onderwijs
Ben je werkzaam in het hoger onderwijs, dan zullen deze problemen je bekend voorkomen. Immers, niet alleen jongeren tot 16 jaar voelen zich vaker eenzaam, dat geldt zeker ook voor jongeren die ouder zijn, bijvoorbeeld studenten in het hoger onderwijs. Wat kun je dan als docent doen, hoe kun je ervoor zorgen studenten in jouw opleiding zich gehoord voelen, sociaal actief kunnen zijn, en dus betekenisvolle sociale contacten kunnen onderhouden? Je hebt natuurlijk geen grip op wat zich buiten de opleiding afspeelt. Je kunt wel iets tijdens de opleiding doen om passief socialmediagebruik en daarmee eenzaamheid te lijf te gaan:
- een buddy- of mentorsysteem opzetten waar (ouderejaars) studenten de eerstejaars begeleiden en ondersteunen;
- laagdrempelige sociale activiteiten organiseren die gekoppeld zijn aan het onderwijs (studiegroepen, praattafels waar je samen eet, koffiecolleges);
- eenzaamheid bespreekbaar maken, sneller doorverwijzen naar de studentendecaan, training volgen op het herkennen van signalen;
- zorgen voor betekenisvolle lessen, zowel online als live, waar studenten wordt geprikkeld om actief mee te doen (in plaats van passief te luisteren). Denk aan break-out sessies, opsplitsen in kleine groepen;
- maak concreet zichtbaar hoe vaak en hoe lang studenten social media gebruiken en waarvoor. Laat ze bijvoorbeeld een week lang hun screentime bijhouden (actief en passief) en bespreek de resultaten tijdens de les;
- en spreek een haalbaar mobiel beleid af: tijdens de les geen telefoon en beperkt laptop, luisteren naar de presentatie, interactie met elkaar en met de docent, niet via internet.
OpenAI. (2026). AI-generated image of a young woman sitting alone with social media icons, symbolizing loneliness [AI-generated image]. ChatGPT. https://chat.openai.com/
Van der Veer, N., Lohuis, J., Bloemert, E. & Doornkamp, P. Sociale media op spanning; meer zorgen, meer eenzaamheid en meer gebruikers. Sociale media onderzoek 2026. Newcom. https://www.newcom.nl/wp-content/uploads/2026/01/NSMO-2026-Basis-rapportage-Newcom-23-01-2026.pdf
Yan, X., Fu, Y., Yang, F., & Han, Y. (2025). They shouldn’t be richer than me: How visual wealth exposure on social media increases relative deprivation. Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace. https://doi.org/10.5817/CP2025-2-4.
Zhang, L., Li, C., Zhou, T., Li, Q., & Gu, C. (2022). Social Networking Site Use and Loneliness: A Meta-Analysis. The Journal of psychology, 156(7), 492–511. https://doi.org/10.1080/00223980.2022.2101420