Aanleiding
Het begon allemaal in 2003 met een simpele observatie: de boeken waaruit hbo-studenten onderzoeksvaardigheden moesten leren, waren geschreven voor een andere student. In die tijd moest het hbo haar eigen onderzoekstraditie nog opbouwen, met een belangrijke rol voor de praktijkgerichte professional. De boeken die daarbij voorhanden waren, kwamen rechtstreeks uit de academische wereld. Deze degelijke en grondige universitaire handboeken waren veel te complex en theoretisch. Niet gemaakt als handleiding voor praktijkonderzoek en niet toegankelijk voor de hbo-student die gewoon aan de slag wil. Dat moest dus anders.
Onderzoek (en statistiek) heeft een imagoprobleem. Dat negatieve beeld werd versterkt door de handboeken met abstracte theorie, lastige formules die niet voldoende werden uitgelegd en weinig houvast of relevantie voor de praktijk.
Ik besloot om een andere insteek te kiezen: begin bij de student, niet bij de methodologie. Het vertrekpunt was de vraag: wat heb je als student echt nodig om onderzoek te begrijpen en uit te voeren? Met deze insteek daagde ik mezelf uit om onderzoek te vatten in praktische uitleg, concrete en relevante voorbeelden en stappenplannen die echt werken. Dit alles in heldere en transparante teksten, passend bij de belevingswereld van de student.
Onderzoek doen werd leuk
"Ga dat niet doen," zeiden mijn collega's. "Er zijn al genoeg handleidingen onderzoek, je komt er niet tussen." Ik luisterde niet. Boom wel, en zo begon een samenwerking die inmiddels al meer dan twintig jaar loopt.
In 2004 kwam de eerste druk uit en wat volgde, verraste ook mij: studenten gingen enthousiaster dan voorheen met onderzoek aan de slag. Zeven drukken later, met Engelstalige vertalingen en een volledig digitale versie, is het boek nog steeds in ontwikkeling. En ik trouwens ook, want elke herziening leerde me iets.
Geleerde lessen
Wat heb ik dan in meer dan twintig jaar geleerd?
De eerste en belangrijkste les is: een goed boek is geen prestatie van de schrijver, maar een dienst aan de lezer. Je houdt altijd voor ogen voor wie het boek bedoeld is, in dit geval de student in het hoger onderwijs. Dat betekent dat tekst, uitleg, toepassingen, opdrachten en voorbeelden passen in de omgeving waarin de student leert.
De tweede les is meteen de simpelste: taal doet ertoe. Toegankelijk en helder, niet indrukwekkend of complex. Moeilijker schrijven is niet beter schrijven. Aansprekend en inspirerend schrijven is dat wel!
De derde les is dat een handboek moet meebewegen met de tijd. In ruim twintig jaar tijd verschoof de kijk op praktijkonderzoek ingrijpend. Onderzoek is geen doel meer op zich, maar een middel, een instrument. Studenten leren de juiste vragen te stellen en onderzoek in te zetten om ze te beantwoorden. Afstuderen draait steeds minder om een onderzoeksrapport, en steeds meer om een bruikbaar beroepsproduct: een advies, een protocol, een plan van aanpak.
Ook de vorm veranderde. Wat is Onderzoek? bestaat nu naast het papieren boek ook als leeromgeving, modulair opgebouwd, zodat studenten en docenten precies kunnen kiezen wat ze nodig hebben.
En dan is er natuurlijk de meest recente en ingrijpende ontwikkeling: de opkomst van generatieve AI. Studenten lopen hier zichtbaar op hun begeleiders vooruit, en de behoefte aan houvast is groot. Naast handleidingen voor AI bij kwalitatieve analyse en statistiek (Verhoeven, 2024, 2026), werk ik nu aan een aanvullende handleiding voor het inzetten van AI bij praktijkonderzoek.
Ten slotte
Terug naar die kwart miljoen. Ik blijf het een onbegrijpelijk getal vinden. Wat ik wel begrijp is dat elk exemplaar een student vertegenwoordigt die met onderzoek aan de slag moest. En het boek deed wat het moest doen: werken voor de lezer. Dat is de kern waar alles om draait: niet het schrijven, maar het leren. Met een nieuwe druk, inclusief een handleiding voor AI, hoop ik daar nog lang mee door te gaan.
Boom uitgevers (2025, 1 oktober). Statistiek leren met GenAI. https://www.boom.nl/hoger-onderwijs/dossiers/80-4713_Statistiek-leren-met-GenAI
Verhoeven, N. (2024). Thematische Analyse met AI. Boom uitgevers.
https://www.boom.nl/hoger-onderwijs/100-19612_Thematische-analyse-met-AI
Verhoeven, N. (2026). Statistiek in Stappen (met AI). Boom uitgevers.
https://www.boom.nl/hoger-onderwijs/100-19640_Statistiek-in-stappen-5e-editie
Verhoeven, N. (2026, in voorbereiding). Wat is Onderzoek met GenAI. Boom uitgevers.