Droogte meten

Het is 11 augustus 2026. Het heeft al tijden niet geregend. Ik poets mijn tanden en laat het water stromen. Ik geef mijn tomaten in de kas water en sproei de rozen. Maar is dat nog wel zo vanzelfsprekend? Hoe groot is de watervoorraad en moet je je tuin wel sproeien? Maar, nog belangrijker, hoe stellen we met z’n allen vast dat er een tekort aan water is? Dat er droogte heerst?

Belangrijkste kennisinstituut voor weer en klimaat in Nederland is het KNMI. Daar komen onze dagelijkse weersverwachtingen vandaan, maar het is ook een gerenommeerd onderzoeksinstituut dat korte en langetermijn onderzoek doet naar ons weer en het klimaat. Voor dit blog ben ik bij het KNMI nagegaan wat voor onderzoek er wordt gedaan om het neerslagtekort te berekenen en hoe men de verwachte impact onderzoekt van neerslagtekort (en -overschot) op de natuur, de landbouw en het drinkwater en daarmee de samenleving.

Droogte

Allereerst is er de definitiekwestie: wanneer is sprake van droogte? Dat is niet als het een weekje niet regent. Bij droogte is er gedurende langere tijd sprake van de verstoring van de waterbalans. Deze waterbalans is de balans tussen neerslag en verdamping: als er over langere tijd meer verdamping is dan neerslag spreekt men over droogte.
Maar, hoe meet je dat dan, droogte? Dat doen ze bij het KNMI door te kijken naar het neerslagtekort. Dat is het cumulatieve verschil tussen neerslag en verdamping. Dat gaat als volgt:
Er zijn 13 meetstations in Nederland. Het meetstation De Bilt is ook de hoofdvestiging van het KNMI.
In ieder meetstation wordt dagelijks de neerslag gemeten, op een vast punt in de ochtend (10.00 uur)
Vervolgens berekent men de verdamping op basis van de globale straling en temperatuur bij het meetstation. Vroeger deed men dat alleen aan de hand van zonneschijn. Vanaf 2001 gebeurt dat aan de hand van referentieverdamping: hoeveel water verdampt er op een standaard grasveld op basis van het weer, in de buurt van het meetstation. Het betreft een precieze, gestandaardiseerde maat die overal hetzelfde is.

Het tekort wordt uitgedrukt in millimeters en weergegeven in een oplopende lijn.

Bron: KNMI, 11 augustus 2026. https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/geografische-overzichten/neerslagtekort_droogte.

Bij het schrijven van dit blog was het neerslagtekort opgelopen tot 330 millimeter. Werd tot voor kort het neerslagtekort alleen gemeten tussen 1 april en 30 september, tegenwoordig meet men het neerslagtekort over het hele kalenderjaar. Dat heeft te maken met de klimaatverandering, die ervoor zorgt dat droogte ook buiten voorjaar en zomer kan optreden.

Maar ja, als het dan een paar weken regent, is er dan geen tekort meer? Zo simpel is het niet. Droge periodes kunnen heel lang duren en natte periodes kunnen kort maar krachtig zijn. Wat zijn dan de gevolgen voor bijvoorbeeld de natuur en landbouw? Daarom wordt door het KNMI naast het neerslagtekort ook nog gekeken hoe ‘nat of droog’ het is vergelijken in een normaal jaar en wat de ‘verwachte verdamping in een normaal jaar’ is. Zo kan er een normale hoeveelheid regen vallen, maar door hoge temperaturen is er veel verdamping en daardoor toch droogte.

Aanvullend onderzoek

Nu weet je hoe je het neerslagtekort moet berekenen, maar wat moeten we dan met de uitkomsten doen? Het KNMI doet daarom nog aanvullend onderzoek:

Trendanalyses die jaren met elkaar vergelijken
Opsplitsing naar regio om te kijken of regio’s in Nederland van elkaar verschillen
Veldonderzoek naar de gevolgen van droogte
Enquêtes onder natuurbeheerders
Onderzoek naar het verband tussen droogte en watergebruik (landbouw, drinkwater)

Onder de methoden voor deze onderzoeken zijn vooral mixed-method aanpakken van belang, combinaties van kwalitatieve en kwantitatieve methoden. Ten slotte is het belangrijk te weten wat de effecten van droogte zijn voor stedelijke omgevingen. Daarvoor kan literatuuronderzoek worden ingezet en wordt kennis geïnventariseerd van stedelijke onderzoeksbureaus naar dit onderwerp.

Ondertussen spoel ik mijn mond met een glaasje water, de kraan dicht. Met het sproeien van de rozen zijn we gestopt, eerst moet het maar eens regenen. Door de klimaatverandering zijn we nog niet van de droogterecords af. We moeten zuinig zijn op ons water, en ook al is er voldoende drinkwater; efficiënt en effectief beheer ervan is cruciaal. Voor alle vakantiegangers is het aanhoudende mooie weer een feestje, voor de natuur hoop ik dat het snel gaat regenen.

Bronnen

Brolsma, R. et al. (2021). Effect van droogte op stedelijk gebied. Deltares. https://edepot.wur.nl/257422

KNMI. (z.d.). Droogte. Geraadpleegd op 11 augustus 2026, van https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/droogte

KNMI. (z.d.). Droogtemonitor. Geraadpleegd op 11 augustus 2026, van https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/droogtemonitor

KNMI. (z.d.). Neerslagtekort / droogte. Geraadpleegd op 11 augustus 2026, van https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/geografische-overzichten/neerslagtekort_droogte

KNMI. (z.d.). Historisch verloop neerslagtekort. Geraadpleegd op 11 augustus 2026, van https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/geografische-overzichten/historisch-neerslagtekort

KNMI. (z.d.). Achtergrondinformatie neerslagtekort. Geraadpleegd op 11 augustus 2026, van https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/achtergrondinformatie-neerslagtekort

KNMI. (2026, 22 januari). Vernieuwde berekening neerslagtekort: nu hele jaar droogte monitoring. https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/vernieuwde-berekening-neerslagtekort-nu-hele-jaar-droogte-monitoring