Member check

In praktijkonderzoek kom je weleens een uitdaging tegen. Zo had ik een publicatie voorbereid over kwaliteit van onderzoek, betrouwbaarheid en validiteit. Eén van de onderdelen van deze onderzoekskwaliteit is de ‘member check’: volgens onderzoekers een validiteitscheck waarbij je nagaat of je meet wat je wilt meten (credibility of begripsvaliditeit). Zelf zet ik deze kwaliteitscheck bij geloofwaardigheid en betrouwbaarheid (trustworthiness). Ook gebruik ik het begrip in een veel bredere context: in contacten met deelnemers aan het onderzoek en met opdrachtgevers. Hoe kun je member check als instrument inzetten om kwaliteit van onderzoek na te gaan? Daar ben ik eens ingedoken.

Bij het uitvoeren van onderzoek is het van belang dat je de opdrachtgever als belanghebbende mee hebt. Je overlegt regelmatig over de procedure en je bespreekt tussentijdse resultaten. Deze vorm van kwaliteitsborging wordt over het algemeen gezien als een validiteitscheck, maar ook als check van praktische relevantie en bruikbaarheid van resultaten. Is de opdrachtgever ook deelnemer aan je onderzoek, dan kun je definities en omschrijvingen van begrippen of (kwalitatieve) gegevens aan de opdrachtgever voorleggen als extra controle op juistheid ervan. Member check dus. Tot nu toe is dat allemaal validiteit.

In mijn publicaties echter zet ik member check ook in bij het nagaan van betrouwbaarheid van onderzoek. Immers, het is niet alleen de juistheid en zuiverheid van gegevens, maar meer nog de trustworthiness en betrouwbaarheid ervan. Natuurlijk moeten gegevens ‘juist’ zijn volgens de deelnemers aan je onderzoek, maar de echte check zit ‘m toch in de wijze waarop je daarover als onderzoeker rapporteert. ‘Juistheid’ is in dit verband toch meer de beleving van de deelnemers aan je onderzoek. Zo kun je een interviewverslag voorleggen aan de geïnterviewde, maar het blijft toch zijn/ haar ervaring of interpretatie van een situatie. Transparantie over het verloop en inrichting van het onderzoek en tussentijdse checks zijn erg belangrijk. Zo weet je of je als onderzoeker nog op de juiste weg zit. Zo worden processen overdraagbaar en herhaalbaar. Betrouwbaar dus.

Ook Birt et al. (2016) plaatsen member checking eerder onder trustworthiness en niet primair onder validiteit. De kritische ondertoon in de titel (‘merely a nod to validation’) suggereert bovendien dat member checking in de praktijk vaak te oppervlakkig wordt toegepast als validiteitsstempel, terwijl de echte meerwaarde zit in het transparante en iteratieve proces, en dat is toch echt een betrouwbaarheidskwestie.

Hoe moet je member check dan wel zien? Eigenlijk is het een kwaliteitskeuring die, ongeacht of je nu betrouwbaarheid of validiteit checkt, altijd moet worden ingezet. Dat doe je door na te gaan of de door jou genoteerde waarnemingen volgens de deelnemers juist zijn, of je ze op heldere en transparantie wijze hebt opgeschreven en of je opdrachtgever deze gegevens kan gebruiken. Het is dus eigenlijk een overstijgend criterium (Birt et al., 2016) dat veel breder moet worden toegepast dan alleen als validiteitskeurmerk.

Birt, L., Scott, S., Cavers, D., Campbell, C., Walter, F. (2016) Member Checking: A Tool to Enhance Trustworthiness or Merely a Nod to Validation? Qual Health Res., 26 (13), 1802-1811. doi: 10.1177/1049732316654870.

Verhoeven, N. (2022). (Onafhankelijk) praktijkonderzoek. https://www.nelverhoeven.nl/actueel/209-369_Onafhankelijk-praktijk-onderzoek

Verhoeven, N. (2026, in progress). Wat is Onderzoek? 8^e herziene druk. Boom uitgevers.